ترفندهای رایانه

مرجع محتوای کاربردی پارسی

تسنیم ــ ویژه‌نامه دفاع مقدس

۰۳ مهر ۱۳۹۵ – ۱۳:۲۲

جنگنده فانتوم در دوران دفاع مقدس

"همزمان با سفر نخست‌وزیر فرانسه به عراق در سال ۱۹۷۷ فرانسه از دیگر کشورهای غربی پیشی گرفت و قراردادهای تجاری و نظامی فراوانی با عراق منعقد کرد و متحد اصلی اروپایی عراق شد. فرانسه در تأسیسات هسته‌ای و نظامی عراق نقش زیادی داشت".

گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم ــ درباره علت وقوع جنگ بین ایران و عراق در سال ۱۳۵۹ از سوی کارشناسان و تحلیل‌گران سیاسی دلایل مختلفی بیان شده است؛ عمده کارشناسان ظهور انقلاب اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه و مخالفت آن به‌صورت آشکار با سلطه دو ابرقدرت شرق و غرب، ناکامی آمریکا در حفظ ثبات، امنیت و برقراری توازن بین بلوک شرق و غرب در منطقه خاورمیانه، تلاش رژیم بعث عراق به‌منظور ایفای نقش جایگزین ایران به‌عنوان ژاندارم نظامی آمریکا در منطقه، وجود اختلاف ارضی بین ایران و عراق و مخالفت رژیم بعث عراق با قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر، مشکل ژئوپولیتیکی عراق در شمال خلیج فارس، پیشینه تاریخی جنگ‌های قدیم بین عرب و عجم و شورش‌های جدایی‌طلبانه در کردستان، خوزستان، سیستان و بلوچستان را از زمینه‌های وقوع جنگ ۸ساله می‌دانند.

در این گزارش ضمن اشاره به وضعیت ایران و عراق در جنگ ۸ساله به بررسی تطبیقی نیروهای نظامی دو کشور می‌پردازیم.

اوضاع ایران در آستانه جنگ

در سال ۱۳۵۹ ایران ۳۷ میلیون جمعیت داشت، ۵۲ درصد شهری و ۴۸ درصد روستایی، ایران مردمی از قومیت‌های مختلف فارس، ترک، کرد، لر، عرب و باقی نژادها دارد که فارس‌ها و ترک‌ها بیشترین هستند. ۹۸ درصد ایرانی‌ها مسلمان هستند و مابقی ارمنی، کلیمی و زرتشتی؛ ۹۱ درصد مسلمان‌ها هم شیعه و باقی سنی.

اقتصاد ایران به فروش نفت متکی بود. از سال ۱۳۵۳ قیمت نفت زیاد شد و درآمدهای ایران هم زیاد، اما اقتصاد ناموزون ایران این درآمد را هضم نکرد و تورم در این کشور بالا رفت.

هرچند تا حدودی خدمات رفاهی بهتر از گذشته شد. دولت در صنعت بیشتر سرمایه‌گذاری کرد. کارشناسان مختلف خارجی به ایران آمدند و صنایع ایران را رونق دادند، البته این صنعت بیشتر صنعت مونتاژ بود و کارشناسان خارجی بر آن مسلط بودند و نمی‌گذاشتند نیروهای بومی از روند کار سر در بیاورند و توسعه صنعت و رفاه در شهرها و محرومیت روستاها منجر شد به مهاجرت روستایی‌ها به شهرها و رها کردن روستاها، در نتیجه کشاورزی ایران شدیداً آسیب دیدند و دولت با واردات این ضعف را پوشش داد.

از سال ۵۷ که انقلاب مردم ایران اوج گرفت، اعتصاب در صنایع و شرکت نفت درآمد ملی کشور را شدیداً کاهش داد و وضعیت اقتصادی وخیم شد. بعد از پیروزی انقلاب هم دولت انقلاب بحران‌های مختلفی داشت و نمی‌توانست وضع آشفته و کم‌رونق اقتصاد ایران را ساماندهی دهد.

پس از پیروزی انقلاب مردم گوشه و کنار ایران خود را مظلوم‌ترین و محروم‌ترین مردم کشور در دوران شاه می‌دیدند و دوست داشتند بیش از همه به آنها توجه شود.

امام‌خمینی همان ابتدای انقلاب برابر درخواست‌های مکرر این مردم گفت "اینها مکرر آمدند پیش من که در اطراف ما بیکاری زیاد است و هیچ نداریم، آب و برق نداریم، دبستان نداریم، بیمارستان نداریم و از این حرف‌ها، خوب، هر کسی از هر جا هست می‌آید می‌گوید و غالباً هم می‌گویند هیچ جا مثل ما محروم نبوده. ما به اینها می‌گوییم که خوب این تازه شده است؟ یا از قدیم بوده است؟ انقلاب این را آورده است یا خیر این سابق بوده است و حالا ما وارد شدیم به جایی که همه اینها نبود، بختیاری می‌گوید که "ما از همه محروم‌تر بودیم"، سیستانی می‌گوید "ما از همه محروم‌تریم" بلوچستانی هم همین را می‌گوید، کردستانی هم. همه هم راست می‌گویند که محروم بوده‌اند باید قدری صبر کنند، ببینند که باید چه بکنند، اینها خیال نکنند که حالا که ما بیکار هستیم، پس یا الله بدهید".

پیش از انقلاب ایران را ژاندارم آمریکا در منطقه می‌دانستند و با پیروزی انقلاب ایران متحدی نداشت و از نظر سیاسی و نظامی هیچ کشوری تعهدی برای دفاع از ایران نداشت. اوضاع سیاسی داخلی هم کاملاً آشفته بود. گروه‌های سیاسی درگیری‌شان را پس از پیروزی انقلاب و پیش از جنگ آغاز کرده بودند. هر گروهی از نقش خود در پیروزی انقلاب می‌گفت و با پررنگ نشان دادن نقش مبارزاتی‌اش سهم‌خواهی می‌کرد.

رهبران گروه‌های سیاسی که بسیاری‌شان مسلح بودند ارتش را بزرگ‌ترین مانع در مسیر خود می‌دیدند، در سخنرانی‌های پرشورشان از انحلال ارتش می‌گفتند. امام‌خمینی مخالف انحلال ارتش بود و می‌گفت اینها می‌خواهند قدرت ارتش را کنار بزنند و بعد بیایند سراغ انقلاب، روحانیت و مردم. امیر نمکی از فرماندهان نیروی هوایی ارتش می‌گوید در بیشتر انقلاب‌ها، نظام پیشین منحل شده است. این انقلاب تنها انقلاب بزرگی است که ارتش را حفظ کرده و این از درایت امام بوده است. امام این ارتش را حفظ کرد.

اوضاع عراق در آستانه جنگ 

این کشور یک سال قبل از جنگ نزدیک به ۱۳ میلیون نفر جمعیت داشت که ۶۰ درصدش روستایی و ۴۰ درصد شهری بودند.

۹۵ درصد عراقی‌ها مسلمان و بین آنها دست‌کم ۵۵ درصدشان شیعه بودند. عراق کشوری مهاجرپذیر بوده و از اقوام مختلفی در آن زندگی می‌کردند. ۵/۵ میلیون عرب، ۱ میلیون کرد، ۱ میلیون آشوری و ارمنی، ۵۰۰ هزار نفر ایرانی و باقی یهودی و پراکنده از اقوام مختلف؛ زبان رسمی این کشور عربی بود و در قانون اساسی زبان دوم کردی بود، البته زبان‌های مختلفی از جمله فارسی در مناطق رایج بود.

جدی‌ترین ناراضیان دولت عراق همواره کردها بودند، شیعیان هم جزو معترضانی محدود شده بودند که گرچه غالب‌شان فقیر بودند، اما سطح سوادشان خوب بود،  البته دولت عراق بارها شیعیان تأثیرگذار و معترض را از عراق خارج کرده بود که معروف‌ترینش اخراج ۵۰ هزار شیعه در سال ۱۳۴۸ و ده‌ها هزار نفر قبل از آغاز جنگ در سال‌های ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ بود.

عراق سه روزنامه اصلی داشت به‌نام‌های الجمهوریه تأسیس سال ۱۹۶۳ ارگان رسمی شورای فرماندهی انقلاب، الثوره (تأسیس ۱۳۴۸) اختصاصی حزب بعث و بغداد آبزرور تأسیس سال ۱۹۶۷ که دولت آن را انگلیسی منتشر می‌کرد. گروه‌ها و حزب‌ها هم روزنامه‌های کم‌تیراژی داشتند. ۹۶ درصد اقتصاد عراق از نفت تأمین می‌شد و سیستم اداره مملکت سوسیالیستی بود و جز بخش‌های محدودی در کشاورزی و تجارت و خدمات همه چیز در اختیار دولت بود.

صنعت در عراق کم‌رونق و مونتاژی بود و کشاورزی عراق تا قبل از روی کار آمدن حزب بعث رونق داشت، اما بعد از آن فقط در بخش‌هایی از جنوب عراق مردم کشاورزی می‌کردند. در برنامه پنج سال قبل از جنگ پیش‌بینی شده بود عراق تولید نفتش به ۳۲۰ میلیون بشکه در سال برسد. قبل از آغاز جنگ پیش‌بینی ذخایر عراق ۷۶۴ میلیارد مترمکعب نفت بود.

صنایع عراق چند مجتمع پتروشیمی و چند کارخانه ذوب‌آهن، تولید آلومینیوم و سیمان در بصره، تکریت، بغداد و کرکوک بود. سال ۱۳۵۷ یک دلار آمریکا ۲۹۵ فلس عراق بود. راه و جاده‌سازی در عراق مناسب نبود، اما با افزایش قیمت نفت در چند سال مانده به جنگ، ذخایر ارزی عراق و تجارتش پررونق‌تر شد و شوروی، ژاپن، انگلیس، فرانسه، ایتالیا و برزیل مهمترین طرف‌های تجاری عراق  بودند.

عراق ابتدای جنگ شانزده استان داشت و بعد از مصر دومین کشور عربی بود که با شوروی پیمان همکاری و دوستی امضا کرد. قراردادی اقتصادی و فرهنگی و نظامی از سوی ارتش عراق به مستشاران روسی سپرده شد و شوروی برابر کمک‌های آمریکا به ایران، عراق را مجهز می‌کرد. پس از قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر که عراق را از بی‌ثباتی نجات داد، افزایش قیمت و اهمیت نفت در جهان عراق را به غرب هم مایل کرد و صادرات نفتی عراق به آمریکا و اروپا رونق گرفت.

همزمان با سفر نخست‌وزیر فرانسه به عراق در سال ۱۹۷۷ فرانسه از دیگر کشورهای غربی پیشی گرفت و قراردادهای تجاری و نظامی فراوانی با عراق ایجاد کرد و متحد اصلی اروپایی عراق شد. فرانسه در تأسیسات هسته‌ای و نظامی عراق نقش زیادی داشت.

در ادامه روند افزایش نیروهای نظامی ایران و عراق را در سال‌های مختلف بررسی می‌کنیم.

روند افزایش نیروهای نظامی ایران و عراق از سال ۱۹۷۴ تا ۱۹۸۰

روند افزایش نیروهای نظامی ایران و عراق از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۵

 

دسترسی ایران و عراق به منابع تسلیحاتی خارجی در سال‌های ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۶

منبع: دایره‌المعارف مصور جنگ؛ نوشته جعفر شیرعلی‌نیا

انتهای پیام/*

منبع : tasnimnews.com

مجله

برچسب ها: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Mostafa ارسال78 روز قبل